Het gebeurt niet vaak, maar een enkele maal in ons tienjarig bestaan offert de redactie zich voor u op als proefkonijn. Na de laatste smaaktest - gels en sportrepen (Runner's World, oktober 2003) - is het nu de beurt aan sportdranken. Maar werken die energierijke dranken wel?

Vanaf donderdag 22 september vindt u in Runner's World een uitgebreid verslag van onze Smaaktest Sportdranken met daarin de weergave van onze bevindingen bij het consumeren van 33 verschillende sportdranken. Waar chemische smaken overheersten en zelfs 'Hansaplast' werd geproefd, waar 'tegenwind in de mond' werd waargenomen, hebben de zeven panelleden de beproeving toch tot een goed einde weten te brengen.
Naast alle bevindingen legt Runner's World natuurlijk ook uit hoe en waarom u de sportdranken moet gebruiken. Opmerkelijk was dat eerder dit jaar een onderzoek naar buiten kwam, waarin het nut van deze energierijke dranken ten opzichte van water ter discussie werd gesteld. Het was het Academisch Ziekenhuis Maastricht dat samen met de Universiteit van Maastricht tot de slotsom kwam dat er geen prestatieverbetering kon worden aangetoond en dat er wel maagdarmproblemen werden gesignaleerd. Volgens onderzoeker Van Nieuwenhoven gelden de resultaten voor recreatiesporters die onder normale weersomstandigheden ongeveer anderhalf uur actief zijn. Voor zware sportprestaties, zoals de marathon, maakt hij een uitzondering. Lees hier een abstract van het onderzoek uit Maastricht.

Natuurlijk legden wij het onderzoek voor aan de deelnemende bedrijven aan onze Smaaktest en ontvingen reacties van AA Drink, Extran, het Gatorade Sports Science Institute (GSSI), Isostar, Maxim, PowerBar en WCup. Een zeer uitgebreide, wetenschappelijk gefundeerde reactie ontvingen we van Luis Fernando Aragón, van het aan Gatorade gelieerde onderzoeksinstituut GSSI. Daarin wordt het genoemde onderzoek op de hak genomen omdat het voorbijgaat aan eerdere onderzoeksresultaten, zelfs ván betrokken wetenschappers, in gecontroleerde laboratoriumomstandigheden (waarbij de betere opname van isotone sportdranken ten opzichte van water, samen met enkele koolhydraten, afdoende zijn bewezen). Dit is, aldus GSSI, vooral te betreuren daar er geen werkingsmechanisme wordt beschreven dat de resultaten verklaart. Ook wordt de onderzoeksmethode en afwezigheid van een placebo voor water bekritiseerd, evenals de uitvergroting van de resultaten. Lees hier de volledige GSSI-verklaring.

Andere firma's, spuien vergelijkbare kritiek. Vooral Isostar leek de gebeten hond en reageerde als volgt:
'Het onderzoek betrof geen maximale inspanning qua duur en intensiteit. Er was ook geen sprake van extreme weersomstandigheden, die met veel vochtverlies gepaard gaan. Onderzoek naar sportdranken is tot nu in laboratoriumsetting gedaan. Dit levert een standaard setting, standaard belasting en directe meetapparatuur op. Daarin is meerdere malen naar voren gekomen dat isotone sportdranken met koolhydraten en electrolyten een positief effect hebben op de vochtbalans en de sportprestatie.
Drinken tijdens het sporten is iets dat opgebouwd moet worden anders leidt het in veel gevallen tot maagdarmproblemen. Dit kan de uitslag enigszins maskeren. Bovendien is er een significant verschil gevonden voor alleen oprispingen en winderigheid. Daarbij vond men dat de incidentie hoger was, maar niet de sterkte waarin het ervaren werd.
In het artikel wordt gesuggereerd dat de gebruikte sportdrank Isostar is. De onderzoeker, de heer Van Nieuwenhoven, wilde de naam van de gebruikte sportdranken niet prijsgeven. Indien we kijken naar de samenstelling van de sportdrankjes, beschreven in het artikel, is het hoogst aannemelijk dat het niet Isostar betreft. Isostar bevat onder anderen een ander koolhydraatspectrum en geen vitamines en aminozuren. Recent heeft Isostar nog een test gedaan met de nieuwe formule waaruit wel degelijk een prestatie verbetering optrad.
De hoeveelheid sportdrank voor en tijdens de wedstrijd zou in andere hoeveelheden uitgeprobeerd moeten worden om een betere vergelijking te kunnen maken. Beter zou ook zijn als de test in een dubbel blind setting werd uitgevoerd. Zowel de sporter als onderzoeker weet niet welke drank gegeven wordt. Dit bevordert de validiteit en betrouwbaarheid van de test.

Andere reacties:

- De resultaten van deze studie zijn voorbarig en vegen zomaar meer dan twintig jaar onderzoek van tafel. Het is algemeen bekend en getest dat de inname van extra koolhydraten, voor inspanningen van meer dan een uur, wel degelijk een effect hebben op de prestatie. Recentelijk heeft een vooraanstaand onderzoeker uit Nederland dit nogmaals beschreven (Asker Jeukendrup, Cycling Research News).
- Dit onderzoek is te eenzijdig; de resultaten zijn verkregen door vragenlijsten af te nemen, wat een onnauwkeurige meetmethode is.
- Er is alleen onderzoek gedaan met Isostar. Voor een representatief onderzoek hadden meerdere sportdranken getest moeten worden.
- Het onderzoek is uitgevoerd onder koele omstandigheden, dan heeft het lichaam ook minder behoefte aan vocht. Maar in situaties waar het warmer is, is het noodzakelijk dat vocht en mineralen aangevuld worden.
- Het onderzoek had bij recreatieve sporters en topsporters getest moeten worden, bij individuele sporten en teamsporten.
- Dat er geen significant verschil is in prestatie tussen de 'watergroep' en de 'sportdrankengroep' (zonder cafeïne) heeft te maken met de duur van de inspanning.
- Het is wel waar dat (recreatieve) sporters die korter dan een uur (niet intensief) sporten genoeg hebben aan water. Maar (top)sporters die langer dan een uur zeer intensief sporten, moeten zeker meer drinken dan alleen water.
- Sporters die nooit sportdranken hebben gedronken en die nu ineens bij een 18-kilometerloop sportdranken moeten drinken, kunnen inderdaad last van hun maag of darmen krijgen. Het drinken van sportdranken moet aangeleerd worden.
- Maagdarmklachten hebben meestal te maken met de temperatuur van de drank, de zuurgraad en vooral niet te vergeten de gewoonte van de sporter. Indien deze niet gewend is om tijdens of voor dergelijke korte inspanningen iets te drinken, zal de minste inname van vocht problemen geven. Een gouden raad die wij altijd geven: leer drinken tijdens de inspanning stelselmatig op te bouwen tijdens de training.


[20-09-05]
Ysbrand Visser