Powergirl

Kathrine Switzer schreef in 1967 geschiedenis door zich als eerste vrouwelijke deelnemer te wagen in de marathon van Boston. Een official probeerden haar met bruut geweld van het parkoers te verwijderen.

De foto's die het incident vereeuwigden, werden wereldberoemd. Switzer, nou niet bepaald het toonbeeld van een feministe, werd ongewild het boegbeeld van de vrouwenbeweging in de (loop)sport.

Het incident
Kathrine Switzer: 'De fotografen bespeurden een vrouwelijke deelnemer en begonnen prompt 'sensationele' foto's te maken. Maar wat erger was: organisator Jock Semple kreeg me ook in de gaten. Zonder dat ik het aanvankelijk doorhad, begon hij me te achtervolgen. Op een gegeven moment hoorde ik het leer van zijn schoenzolen kletsen op het asfalt, en plotseling voelde ik een hand op mijn schouder. Met geweld probeerde hij het startnummer van mijn lichaam te scheuren. Hij riep: Get the hell out of my race! De man was echt door het dolle. Doodsbang sprong ik opzij, ik hoorde gejoel van omstanders, deelnemers en journalisten. Opeens zag ik Semple door de lucht vliegen en met een smak in de berm landen. Big Tom, mijn vriend, had hem een hijs gegeven.’

Mount Everest
'Ik was op mijn dertiende een van de kleinsten van de klas en zag er heel jong en breekbaar uit. Op een dag besloot ik cheerleader te worden. Dat waren de mooiste meisjes, die populair waren bij de jongens. Mijn vader, kolonel buiten dienst, zei toen iets heel vooruitstrevends: je moet ervoor zorgen dat andere mensen voor jou juichen, niet jij voor anderen. Hij wilde me laten inzien dat ik niet aan de kant moest blijven staan in het leven, en raadde me aan actief te worden, bijvoorbeeld als lid van een hockeyploeg. Ook adviseerde hij me iedere dag te gaan hardlopen, om conditie op te doen. Het klonk als de Mount Everest beklimmen. Wie liep er nu hard in die jaren, zeker als jong meisje? De eerste trainingen waren dodelijk, het was hartje zomer in Virginia en dus bloedheet. Ik moest echt afzien, maar merkte wel snel de voordelen. Tijdens het lopen hield op een dag de atletiektrainer van Lynchburg College me staande. Hij kwam iemand te kort voor de mannenploeg en vroeg of ik tijdens een estafette de mijl voor mijn rekening wilde nemen.

Schandaal
Die wedstrijd veroorzaakte een enorm schandaal: een meisje dat meedeed in de mannenestafette! Ik kreeg een ereprijs, maar ook scheldbrieven. God will strike you dead. Ik ging journalistiek studeren op de Syracuse University en zag met zorg de dag naderen dat je de studie afrondt om carrière te moeten gaan maken in de maatschappij. Want dat betekende voor de meeste Amerikanen -en zeker voor vrouwen: nooit meer sport. Na je studie laat je al je speeltjes achter je. Alternatieven kon je zoeken in skiën, maar dan moet je meestal een dag reizen, golfen of tennis, maar daarvoor moet je altijd opzoek naar een trainingspartner. Ik zag mezelf als hardloopster, ook in de toekomst!
Dat vond men maar vreemd in die jaren, heel vreemd. Ik kreeg wel aanmoedigingen, maar de meeste mensen vonden het schandalig en dachten dat hardlopen voor vrouwen gevaarlijk was. Het kon alleen maar leiden tot een fikse snor, of ten minste zwaar gespierde benen. Je zou nooit meer kinderen kunnen krijgen, je baarmoeder ging eraan en als je al niet lesbisch was, werd je het wel. Ik heb altijd om die mythes moeten lachen, dreigbrieven heb ik weggegooid. Veel belangrijker was mijn ervaring dat ik me fantastisch voelde als ik hardliep. Alle problemen gleden van mijn schouders en ik kon de hele wereld aan.

Verborgen krachten
Het is me altijd opgevallen dat mannen het meestal heel leuk vinden als vrouwen willen hardlopen. Arnie Briggs, assistent-trainer en voormalig marathonloper, dacht dat ik veel sneller zou kunnen lopen en stelde voor trainingsprogramma's voor me te schrijven. Hoe langer ik liep, hoe meer ik ervan overtuigd raakte dat vrouwen bij uitstek geschikt zijn voor de langere afstanden.
Briggs zei er echter zeker van te zijn dat geen vrouw ter wereld een marathon zou kunnen volbrengen zonder kwade gevolgen, ondanks het feit dat we toen al zestien kilometer per dag samen trainden. Ik voelde me als de eerste wereldreizigers, die bang waren om met hun schip van de wereld te vallen, rechtstreeks in de muilen van monsters. Ik was er wel huiverig voor, maar ik wilde de marathon lopen. Tien kilometer houdt iedereen vol, maar een marathon is andere koek. Dat was pas een echte uitdaging. In een training moest ik van Arnie 42 kilometer afleggen, voordat ik me mocht inschrijven voor Boston, in die jaren het mekka van de lange afstand. Je was misschien niet goed genoeg voor de Olympische Spelen, maar dan kon je nog altijd naar Boston. Op die bewuste dag heb ik samen met Briggs ruim acht kilometer extra gelopen om iedere twijfel uit te wissen. Hij viel kon zijn ogen niet geloven, en zei: "ik geloof dat vrouwen over verborgen krachten beschikken." En hij had gelijk.'

Boston marathon
Het was vreselijk weer: sneeuwbuien en tegenwind. Door de meeste deelnemers werd ik van harte welkom geheten. In de drukte van de start zagen de organisatoren geen vrouw in de onopvallende persoon met het dikke trainingspak. Het trainingspak is vanwege de barre omstandigheden niet uitgegaan. We waren een beetje giechelig met elkaar aan het praten, toen na zes kilometer de persbus met veel getoeter voorbijkwam. De fotografen bespeurden een vrouwelijke deelnemer en begonnen prompt 'sensationele' foto's te maken. Maar wat erger was: organisator Jock Semple kreeg me ook in de gaten.
Een moment was ik bang dat Semple gewond was, maar Arnie riep dat ik moest maken dat ik wegkwam. Het was een heel wezenloos moment. Ik hoorde alleen het geklik van de camera's, vaag gejoel op de achtergrond en gedurende misschien vijftien seconden heb ik overwogen om uit de wedstrijd te stappen. Ik was aanvankelijk volkomen van de kaart, liep huilend verder, om pas even later in een soort razernij te ontsteken. Ik voelde me als degene die door een vriend wordt uitgenodigd bij een informeel diner, om bij aankomst te ontdekken dat de tafel is gedekt voor acht zeer net geklede mensen en dat er absoluut geen plaats is voor jou.

Feministe
Tegen Arnie heb ik op dat moment gezegd dat het volkomen onbelangrijk was hoe ik de marathon zou uitlopen - voor mijn part op handen en voeten - maar dat ik zeer zeker de finish zou halen. De persbus bleef nog lang bij ons, om te wachten op mijn opgave, maar ik was van het ene op het andere moment veranderd van een vreedzame hardloopster in een vechtlustige feministe. Ik realiseerde me plotseling dat ik helemaal niet de speciale vrouw was voor wie ik mezelf hield, maar dat ik alleen maar geluk had gehad met speciale ouders en met Arnie Briggs. En dat andere vrouwen hier ook zouden willen zijn, als ze de kans hadden. Waarom kregen vrouwen geen sportbeurzen op de Amerikaanse universiteiten? Waarom was de langste afstand voor vrouwen op de Olympische Spelen de 1500meter? Al die gedachten flitsten door mijn hoofd.

Foto’s
Toen we op de terugreis stopten bij een benzinestation, zag ik de kranten met levensgrote foto's van het incident. En ieder jaar komen ze weer tevoorschijn rond de Boston Marathon. Mijn tijd was, mede door alle commotie, abominabel slecht: 4.20 uur. Criticasters zeiden dat ik helemaal geen atlete was. Vijf jaar later liep ik 2.51. Ik heb daarvoor waanzinnig hard moeten trainen, twee keer per dag, 180 kilometer per week. Mijn vriend Tom - die de eerste keer vijf kwartier na mij finishte - heeft me onbewust gemotiveerd door te zeggen dat het vanwege gebrek aan talent zinloos was om zo hard te trainen. En ik moet toegeven: ik ben mentaal sterker dan fysiek.

Sociale revolutie
Ik ben achteraf nooit jaloers geweest op topatletes van latere generaties, ook al heb ik de weg voor ze bereid. Ik voelde de druk van het moeten presteren namens alle vrouwen. Die woog zwaar. Ik heb de ontwikkeling van de vrouwenbeweging in de sport wel eens de belangrijkste sociale revolutie van de twintigste eeuw genoemd. Vrouwen moesten de huishouding doen, mooi zitten zijn en nu opeens was daar de kans om op eenvoudige wijze de onvermoede krachten te ontdekken van je eigen lichaam Onderdrukte vrouwen die door een stukje te gaan hardlopen zich volzuigen met kracht. Het is een ervaring die je leven verandert.